De korte conclusie

Een open ontgraving is een logische keuze waar je een sleuf goed kunt aanleggen, de omgeving bereikbaar kunt houden en de kabel of leiding op een passende diepte komt te liggen. HDD wordt interessant wanneer een weg, watergang, spoorlijn of kwetsbare plek een open sleuf moeilijk maakt. De ruimte aan het begin en einde van de boring moet dan wel beschikbaar zijn.

Voor een netbeheerder gaat de afweging verder dan de aanleg. Ook storingsherstel, toekomstige werkzaamheden en de bereikbaarheid van de verbinding tellen mee. Een techniek die tijdens de bouw weinig hinder veroorzaakt, kan later andere eisen stellen aan onderhoud. Daarom vergelijk je de methoden per trajectdeel, vanuit zowel uitvoering als beheer.

HDD en open ontgraving naast elkaar

De tabel vergelijkt twee aanlegmethoden voor dezelfde kabel- of leidingverbinding. Er bestaat geen vaste winnaar voor alle netten en locaties. Een elektriciteitskabel heeft bovendien andere ontwerp- en beheervragen dan een gas- of waterleiding. De uiteindelijke vergelijking moet aansluiten op het concrete ontwerp.

Hoe werkt de aanleg?

HDD: eerst een boorgang, daarna de verbinding

HDD staat voor Horizontal Directional Drilling, of horizontaal gestuurd boren. De ploeg maakt eerst een pilotboring langs een ontworpen traject. Meetapparatuur helpt om de positie en richting van de boorkop te volgen. Daarna wordt het boorgat waar nodig vergroot en trekt de ploeg de leiding of mantelbuis in.

Boorspoeling ondersteunt het boorgat, voert losgemaakte grond af en vermindert wrijving. Bij kabelaanleg kan eerst een mantelbuis worden ingebracht, waarna de kabel volgt. De benodigde stappen hangen onder meer af van diameter, lengte en bodem.

Open ontgraving: aanleggen in een sleuf

Bij een open ontgraving maakt de aannemer een sleuf waarin de kabel of leiding wordt gelegd. Daarna wordt de sleuf aangevuld en wordt het terrein hersteld. Uitgegraven grond kan gescheiden worden opgeslagen om de bodemopbouw bij het aanvullen te behouden.

Dat maakt de aanleg zichtbaar en bereikbaar, maar vraagt ook ruimte langs het werk. Onder de grondwaterstand kunnen maatregelen nodig zijn om de sleuf uitvoerbaar te houden, zoals bemaling. Bij de voorbereiding horen daarom ook de omgang met grond en water en de manier waarop het terrein wordt teruggebracht.

1. Bereikbaarheid: waar ontstaat de hinder?

Denk aan een nieuwe kabel die een drukke toegangsweg moet kruisen. Een sleuf door het wegdek raakt direct aan de bereikbaarheid. Een boring kan de verbinding onder die weg brengen zonder het asfalt over de kruising open te maken. Daarmee verschuift een belangrijk deel van het werk naar de uiteinden.

Dat betekent niet dat de omgeving niets merkt. Boormaterieel moet worden aangevoerd, voertuigen hebben toegang nodig en er kunnen verkeersmaatregelen rond de werkterreinen gelden. Voor bewoners is dus niet alleen de vraag óf er wordt geboord relevant, maar ook waar machines en transport komen.

Bij open ontgraving kun je onderzoeken hoe het werk in vakken wordt uitgevoerd en welke toegang tijdens de werkzaamheden beschikbaar blijft. Een lange sleuf hoeft niet te betekenen dat het complete tracé tegelijk openligt. Die fasering hoort in de vergelijking thuis.

Voor de netbeheerder is de praktische vraag: welke methode houdt de omgeving op deze plek werkbaar? Beoordeel de verkeerssituatie en toegang tot woningen en bedrijven voor beide uitvoeringsplannen, niet alleen voor de uiteindelijke kabelroute.

2. Werkruimte: ook een boring heeft bovengrondse meters nodig

Op een tekening kan HDD aantrekkelijk lijken omdat de lijn onder een obstakel doorgaat. Buiten moet er wel plaats zijn voor de installatie, materiaal en boorspoeling. Ook de leiding of mantelbuis die wordt ingetrokken, moet worden voorbereid en opgesteld.

Die ruimte is niet altijd beschikbaar op de plek waar het boortracé het beste uitkomt. Dat is bijvoorbeeld zichtbaar bij de kabelverbinding langs de Schelmseweg en A12 in Arnhem. Daar wordt een bosstrook gebruikt om mantelbuizen klaar te leggen en een werkterrein in te richten. Het project combineert boringen met open sleuven. De projectpagina met tracékaart maakt die bovengrondse gevolgen concreet.

Open ontgraving vraagt juist werkruimte langs de sleuf, onder meer voor grondopslag en materieel. Welke methode beter past, hangt daarom af van de verdeling van de beschikbare ruimte: een bruikbare strook langs het tracé of geschikte plekken voor de boorwerkterreinen.

3. Bodem en bestaande netten: verschillende risico’s

Bij HDD moet de boorgang beheersbaar blijven terwijl de ploeg het traject door de bodem volgt. Grondsoorten en de eigenschappen van de boorspoeling hebben daar invloed op. Een ongewenste uitstroom van spoeling naar het oppervlak is een van de risico’s waarmee het ontwerp rekening moet houden. Het COB-groeiboek over bomen, kabels en leidingen bespreekt dit ook bij sleufloze aanleg.

Bij een open sleuf spelen andere vragen. Blijven de wanden stabiel? Is de werkplek veilig bereikbaar? Welke invloed heeft grondwater op de uitvoering? Dat zijn onderwerpen die je niet kunt beoordelen op basis van alleen de lengte van de verbinding.

Bestaande kabels en leidingen vragen bij beide methoden aandacht. Boren onder het maaiveld maakt het risico op schade niet vanzelf kleiner; graven maakt de ligging evenmin vooraf volledig bekend. Informatie over bestaande netten, onderzoek op locatie en afstemming met betrokken beheerders blijven nodig.

Vergelijk dus welk risico het project kan beheersen, met welke maatregelen en tegen welke inspanning. Alleen minder grond ontgraven is onvoldoende om een methode als veiliger aan te merken.

4. Kosten: vergelijk de complete uitvoering

Een prijs per geboorde meter naast een prijs per gegraven meter zetten, geeft zonder verdere afbakening weinig houvast. De twee bedragen kunnen verschillende werkzaamheden bevatten. Het ene voorstel omvat bijvoorbeeld herstel van bestrating, terwijl het andere alleen de boring en het intrekken beschrijft.

Neem in een vergelijking ten minste voorbereiding, inrichting van werkterreinen, aanleg, materiaal, grond- of spoelingverwerking en herstel mee. Bekijk ook verkeersmaatregelen, tijdelijke bereikbaarheid en eventuele voorzieningen voor grondwater. Zo wordt duidelijk wat elk uitvoeringsplan werkelijk vraagt.

Een lastig te herstellen wegdek kan de afweging anders maken dan een vrij toegankelijke strook grond. Omgekeerd kan het organiseren van een boorwerkterrein een behoorlijke opgave zijn. Dit zijn afwegingen die je met een ontwerp en offertes moet onderbouwen, geen reden om HDD of graven vooraf als goedkoper te bestempelen.

Voor deze vergelijking zijn geen projectoffertes beschikbaar. Een betrouwbaar prijsverschil in euro’s of procenten is daarom niet te geven.

5. Planning: de aanlegdag is maar een deel van het werk

Een geslaagde boring kan in korte tijd zichtbaar resultaat opleveren. Daarvóór moeten het onderzoek, boorontwerp, werkterrein en materieel geregeld zijn. Na het intrekken volgen nog aansluitende werkzaamheden en herstel. Alleen de tijd waarin de boormachine draait, zegt weinig over de totale doorlooptijd.

Bij open ontgraving bepalen onder meer de werkvakken, bereikbaarheid, aanleg en het herstellen van de omgeving het verloop. Ook hier moet je voorbereiding en afronding meetellen. Als straatwerk toch al wordt vernieuwd, is het bovendien zinvol te onderzoeken of werkzaamheden op elkaar kunnen aansluiten.

Maak daarom voor beide varianten een planning vanaf voorbereiding tot oplevering. Welke activiteit bepaalt de einddatum? Waar bestaat ruimte om werkzaamheden tegelijk te doen? En wat gebeurt er als de uitvoering anders loopt dan verwacht? Zonder die vergelijking is de uitspraak dat boren altijd sneller is te stellig.

6. Beheer: hoe kom je later bij de verbinding?

Een netbeheerder blijft verantwoordelijk voor het net nadat de aannemer vertrokken is. Een verbinding die diep onder een weg of watergang ligt, kun je bij een storing niet op dezelfde manier benaderen als een ondieper gelegen kabel naast een weg. De aanlegkeuze heeft daarom gevolgen voor het herstelplan.

Bij de kabelverbinding tussen Leiden en Leimuiden wordt die afweging expliciet gemaakt: bereikbaarheid bij storingen is een reden om waar mogelijk open ontgraving te kiezen, terwijl kruisingen aanleiding kunnen geven tot een boring. De toelichting bij dit kabeltracé laat zien waarom aanleg en beheer samen moeten worden bekeken.

Dat is geen algemene regel dat elke netbeheerder overal open ontgraving verkiest. Een ondiepe verbinding kan later ook onder verharding of op een lastig bereikbare plek liggen. Het gaat om de concrete situatie: hoe wordt een storing bereikt, welke delen zijn vervangbaar en welke werkzaamheden zijn daarvoor nodig?

Neem die vragen al mee in het ontwerp. Een voordeel tijdens de bouw moet worden afgewogen tegen de mogelijkheden tijdens de gebruiksduur.

Wanneer kies je HDD en wanneer open ontgraving?

HDD ligt voor de hand als een kruising het knelpunt vormt

Onderzoek HDD wanneer openmaken van een weg, watergang of andere hindernis moeilijk uitvoerbaar is of veel gevolgen voor de omgeving heeft. Voorwaarde is dat het boortracé technisch past en de werkterreinen beschikbaar zijn. Bodem, leidingontwerp, uitvoering en beheer moeten samen een haalbaar plan opleveren.

Open ontgraving ligt voor de hand als de sleuf goed inpasbaar is

Onderzoek open ontgraving wanneer een werkstrook beschikbaar is, de omgeving bereikbaar kan blijven en graven en herstellen uitvoerbaar zijn. De mogelijkheid om de verbinding later te bereiken kan daarbij een voordeel zijn. Ook grondwater en bestaande netten moeten in dat plan zijn meegenomen.

Combineer waar de omstandigheden veranderen

Een kabelroute hoeft niet met één methode te worden aangelegd. Een vrij toegankelijk deel kan in een sleuf liggen, terwijl een wegkruising wordt geboord. De aansluitingen tussen die delen vragen dan afzonderlijke voorbereiding. Zo volgt de aanlegmethode het tracé, in plaats van dat het hele tracé aan één techniek wordt aangepast.

Veelgestelde vragen

Kun je een oude kabel meteen verwijderen wanneer je een nieuwe boring maakt?

De nieuwe verbinding aanleggen en de oude verwijderen zijn verschillende werkzaamheden. Een boring voor de nieuwe route lost het verwijderen van een oude kabel niet vanzelf op. Neem dat werk afzonderlijk mee in de planning en de afstemming over het buiten bedrijf stellen van de oude verbinding.

Is HDD hetzelfde als iedere andere sleufloze techniek?

Nee. HDD is één manier om een verbinding sleufloos aan te leggen. Bij projecten kun je ook andere boor- en perstechnieken tegenkomen. Als HDD niet past, volgt daar niet automatisch uit dat open ontgraving de enige mogelijkheid is. De geschikte technieken moeten aansluiten op de kruising en het leidingontwerp.

Wat merk je als vakman van de gekozen methode?

Bij HDD werken boormeesters, boorders en andere ploegleden aan de installatie, metingen, spoeling en het intrekken. Bij open ontgraving ligt meer nadruk op sleufwerk, grondverzet, het leggen van kabels of leidingen en herstel. Engineers, werkvoorbereiders en uitvoerders verbinden de voorbereiding met het werk buiten. Meer over die samenwerking lees je bij de zeven functies rond een HDD-boring.

Verder kijken naar het werk achter de aanleg

De keuze tussen boren en graven bepaalt ook welke kennis en mensen een project nodig heeft. Wie aan het begin van een loopbaan staat of een overstap overweegt, kan daarom veel leren van de werkzaamheden die bij beide methoden horen. Bekijk het vakgebied horizontaal gestuurd boren en maak kennis met Nederlandse HDD-bedrijven om die praktijk verder te verkennen.